STEM Việt Nam – Cơ hội hiếm hoi để xây dựng ngành sản xuất thiết bị giáo dục trong nước
Trong nhiều năm qua, giáo dục STEM đã trở thành xu hướng lớn trên toàn thế giới. Từ Mỹ, Trung Quốc, Hàn Quốc đến Singapore, các quốc gia đều xem STEM là nền tảng để đào tạo thế hệ lao động mới cho thời đại công nghệ cao, trí tuệ nhân tạo và tự động hóa.
Tại Việt Nam, đã ban hành Nghị quyết 71 thúc đẩy phát triển giáo dục STEM ở trường phổ thông. Hàng loạt phòng STEM, phòng sáng tạo, phòng robotics và AI được xây dựng tại các trường học, Petrovietnam đã tài trợ 100 phòng STEM đạt chuẩn quốc tế tại 34 tỉnh, thành phố. Đây là tín hiệu tích cực cho thấy giáo dục Việt Nam đang chuyển từ mô hình học thụ động sang mô hình học trải nghiệm, thực hành và sáng tạo.
Tuy nhiên, nhìn vào thực tế hiện nay có thể thấy một điều đáng suy nghĩ:
Phần lớn thiết bị STEM đang sử dụng tại Việt Nam là hàng nhập khẩu.
Từ robot giáo dục, cảm biến, kit lập trình, bộ AI, bộ IoT cho đến các nền tảng phần mềm, đa số đều đến từ nước ngoài, đặc biệt là Trung Quốc. Điều này đặt ra một câu hỏi lớn:
Việt Nam đang phát triển giáo dục STEM hay đang mở rộng thị trường tiêu thụ cho các nhà sản xuất nước ngoài?
Thiết bị STEM – lĩnh vực mà doanh nghiệp Việt Nam hoàn toàn có thể sản xuất
Khác với chip bán dẫn hay động cơ phản lực, phần lớn thiết bị STEM hiện nay thực chất không phải là công nghệ quá xa vời đối với doanh nghiệp Việt Nam.
Nhiều sản phẩm STEM hiện nay có cấu trúc gồm: khung cơ khí, module điện tử cơ bản, cảm biến, động cơ nhỏ, phần mềm lập trình đơn giản, các bộ thí nghiệm khoa học, thiết bị đo lường giáo dục.
Đây đều là những lĩnh vực mà các doanh nghiệp Việt Nam hoàn toàn có khả năng: nội địa hóa, và từng bước tự chủ sản xuất.
Đặc biệt, Việt Nam đã có nền tảng khá tốt trong: cơ khí, nhựa kỹ thuật, gia công kim loại, điện tử, phần mềm.
Nếu có định hướng đúng, Việt Nam hoàn toàn có thể hình thành một ngành sản xuất thiết bị STEM nội địa giống như cách Trung Quốc đã từng phát triển.
Thị trường STEM là thị trường rất lớn
STEM không chỉ là vài bộ robot phục vụ câu lạc bộ.
Nếu triển khai trên quy mô toàn quốc, thị trường này có giá trị rất lớn: từ cấp tiểu học cho đến THPT, thị trường có thể đạt quy mô hàng tỷ đô la. Quan trọng hơn, đây là lĩnh vực có tính ổn định lâu dài vì: giáo dục luôn phải đầu tư, chương trình học liên tục đổi mới, công nghệ luôn phát triển, nhu cầu đào tạo nhân lực STEM ngày càng tăng.
Nếu toàn bộ thị trường này phụ thuộc vào nhập khẩu, Việt Nam sẽ tiếp tục ở vị trí tiêu dùng công nghệ thay vì làm chủ công nghệ.
Thiết bị STEM cần phù hợp với giáo dục Việt Nam
Một vấn đề rất quan trọng hiện nay là:
Nhiều bộ STEM nhập khẩu được thiết kế theo tư duy giáo dục nước ngoài, chưa thực sự phù hợp với chương trình và điều kiện dạy học của Việt Nam.
Ví dụ: nhiều bộ robot thiên về trình diễn hơn là bám sát môn học, bài học STEM chưa gắn với sách giáo khoa, giáo viên không thể triển khai trong tiết học thật, thiết bị không phù hợp với năng lực vận hành của trường phổ thông.
Trong khi đó, doanh nghiệp Việt Nam có lợi thế rất lớn: hiểu chương trình giáo dục Việt Nam, hiểu cách dạy học trong nước, hiểu nhu cầu của giáo viên, hiểu điều kiện ngân sách và cơ sở vật chất của trường học.
Do đó, thiết bị STEM do Việt Nam sản xuất hoàn toàn có thể: bám sát chương trình sách giáo khoa, hỗ trợ trực tiếp các môn học, dễ triển khai trong trường phổ thông, phù hợp với giáo viên Việt Nam. Đây mới là hướng phát triển bền vững.
Phù hợp với chủ trương ưu tiên sản xuất trong nước
Hiện nay Việt Nam đang thúc đẩy mạnh: phát triển công nghiệp trong nước, tự chủ công nghệ, ưu tiên hàng Việt Nam, giảm phụ thuộc nhập khẩu.
Trong bối cảnh thế giới ngày càng có xu hướng: bảo hộ sản xuất, cạnh tranh công nghệ, kiểm soát chuỗi cung ứng,
thì việc xây dựng ngành sản xuất thiết bị giáo dục STEM trong nước càng có ý nghĩa chiến lược.
Thiết bị giáo dục không chỉ là hàng hóa thông thường mà còn liên quan trực tiếp đến: đào tạo nhân lực tương lai, định hướng công nghệ, năng lực sáng tạo quốc gia.
Do đó, ưu tiên doanh nghiệp trong nước tham gia phát triển STEM là hoàn toàn phù hợp với xu thế lâu dài.
Việt Nam đang đứng trước một cơ hội hiếm hoi
Trong nhiều ngành công nghệ cao, Việt Nam đi sau rất xa và khó cạnh tranh trực tiếp với các cường quốc công nghệ.
Nhưng STEM giáo dục lại là lĩnh vực khác.
Đây là thị trường còn mới, chưa ổn định hoàn toàn và còn rất nhiều khoảng trống: thiết bị khoa học số, cảm biến giáo dục, data logger, STEM gắn môn học, IoT giáo dục, hệ thống thực nghiệm thông minh.
Nếu có chiến lược phù hợp, Việt Nam hoàn toàn có cơ hội: xây dựng doanh nghiệp STEM nội địa, hình thành hệ sinh thái giáo dục công nghệ, phát triển thương hiệu Việt Nam, từng bước xuất khẩu thiết bị giáo dục sang các nước trong khu vực.
Trung Quốc cũng từng bắt đầu từ việc học hỏi và nội địa hóa các bộ STEM nhập khẩu. Sau đó họ dần phát triển.
Việt Nam hoàn toàn có thể đi theo con đường tương tự nếu có định hướng đúng.
Bộ Giáo dục cần có định hướng dài hạn
Để ngành thiết bị STEM trong nước phát triển, rất cần:
- Cơ chế khuyến khích doanh nghiệp nội địa,
- Tiêu chuẩn STEM phù hợp Việt Nam,
- Định hướng bám sát chương trình học,
- Hỗ trợ nghiên cứu và thử nghiệm,
- Tạo cơ hội cho doanh nghiệp tham gia xây dựng giải pháp.
Quan trọng hơn, cần chuyển tư duy từ: “mua kit STEM” sang: “xây dựng năng lực công nghệ giáo dục STEM quốc gia”. Để tạo nên một hệ sinh thái STEM thực sự của Việt Nam
