STEM Việt Nam phải bắt đầu từ Chương trình Giáo dục phổ thông 2018
Trong những năm gần đây, giáo dục STEM đã trở thành một trong những định hướng được toàn xã hội và ngành giáo dục đặc biệt quan tâm. Hàng loạt hội thảo, triển lãm, phòng học STEM mẫu và các chương trình trải nghiệm công nghệ liên tục được tổ chức với quyết tâm đổi mới giáo dục và chuẩn bị nguồn nhân lực cho thời đại công nghệ số.
Tuy nhiên, một câu hỏi rất quan trọng bắt đầu xuất hiện:
"STEM hiện nay có thực sự phục vụ Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 hay không?"
Nếu không trả lời được câu hỏi này, rất có thể hàng tỷ đô la đầu tư cho giáo dục trong những năm vừa qua sẽ trở nên lãng phí.
Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 được xây dựng với định hướng: phát triển năng lực, tăng cường thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tế, học liên môn, giải quyết vấn đề.
Về bản chất, đây chính là tinh thần cốt lõi của STEM. Có nghĩa là STEM không phải là một thế giới tách biệt với chương trình học. Ngược lại: STEM phải phát triển từ chính nội dung của sách giáo khoa.
Nếu STEM chỉ tồn tại dưới dạng: câu lạc bộ robot, phòng trình diễn công nghệ, các bộ kit lập trình rời rạc,… thì STEM sẽ trở thành một hoạt động bên lề thay vì trở thành động lực đổi mới giáo dục.
Một thực tế đáng suy nghĩ: nhiều thiết bị STEM hiện nay không gắn với sách giáo khoa
Hiện nay trên thị trường xuất hiện rất nhiều bộ thiết bị được gắn mác: Thiết bị dạy học STEM.
Nhưng nếu nhìn kỹ, có thể thấy: Gần như không có mối liên hệ trực tiếp với chương trình học của Việt Nam.
Học sinh có thể: lắp robot, kéo block lập trình, điều khiển xe chạy line, …..
Nhưng sau hoạt động đó: kiến thức vật lý, sinh học, hoá học, toán học, công nghệ,… nào được vận dụng, đào sâu, …?
Dẫn đến nghịch lý: STEM được đầu tư rất nhiều nhưng lại chưa hỗ trợ trực tiếp cho việc học trong trường phổ thông.
Phần lớn thiết bị STEM hiện nay là hàng nhập khẩu từ nước ngoài. Các sản phẩm này thường được thiết kế theo: chương trình giáo dục nước ngoài.
Chúng không được xây dựng để: bám sát bài học trong sách giáo khoa Việt Nam, phù hợp với thời lượng tiết học, phù hợp với cách tổ chức lớp học phổ thông Việt Nam.
Học sinh có thể rất giỏi vận hành robot, nhưng lại không hiểu sâu về lực, điện, nhiệt, ánh sáng hay dữ liệu đo lường.
Trong khi mục tiêu cốt lõi của giáo dục phổ thông không phải là đào tạo “người vận hành kit”, mà là giúp học sinh hiểu khoa học và biết vận dụng khoa học vào cuộc sống.
Giá trị của STEM nằm ở “vận dụng”, không phải “trình diễn”
Từ những bài học trên lớp, nếu học sinh có thể phát triển và tự tay làm được những công cụ thô sơ nhất như mạch điện đơn giản, hệ thống tưới cây mini, mô hình đo nhiệt độ hay thiết bị cảnh báo ánh sáng,... thì giá trị giáo dục mang lại sẽ rất lớn. Khi đó, kiến thức không còn nằm trên sách vở mà đã trở thành sản phẩm thực tế do chính học sinh tạo ra. Quá trình suy nghĩ, thử nghiệm, sai sót, lắp ráp và cải tiến giúp các em hình thành tư duy kỹ thuật, khả năng sáng tạo và tinh thần giải quyết vấn đề. Điều này có ý nghĩa sâu sắc hơn nhiều so với việc chỉ biết vận hành những bộ robot hay kit lập trình được thiết kế sẵn.
Việt Nam cần một mô hình STEM phù hợp với mình không nên sao chép hoàn toàn mô hình STEM nước ngoài.
Nếu STEM được xây dựng dựa trên chương trình phổ thông Việt Nam, thì đây sẽ là cơ hội rất lớn cho doanh nghiệp trong nước.
Vì chỉ doanh nghiệp trong nước mới: hiểu sách giáo khoa Việt Nam, hiểu cách dạy học trong nước, hiểu điều kiện trường học Việt Nam, …
Từ đó nội địa hoá tất cả thiết bị STEM bằng các sản phẩm trong nước. Đây mới là con đường bền vững.
