STEM Ở THCS: ĐỪNG HIỂU LÀ “BỘ THIẾT BỊ” – HÃY HIỂU LÀ “QUY TRÌNH GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ”
Năm 2022, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành tài liệu “Hướng dẫn xây dựng kế hoạch bài dạy STEM cấp THCS” dành cho cán bộ quản lý và giáo viên trung học cơ sở.
Đây không phải tài liệu lý thuyết.
Đây là tài liệu triển khai.
Và nếu đọc kỹ, ta sẽ thấy một điều rất rõ ràng:
Bộ không yêu cầu “mua thiết bị STEM”.
Bộ yêu cầu “tổ chức bài dạy STEM đúng bản chất”.
1. STEM theo Bộ: Không phải 4 môn học, mà là cách tiếp cận
Ngay trong chương 1, tài liệu xác định:
STEM là cách tiếp cận tích hợp liên môn, gắn với thực tiễn, nhằm phát triển phẩm chất và năng lực học sinh.
Điều đó có nghĩa:
• Không phải dạy thêm môn STEM.
• Không phải mua thêm một bộ đồ chơi.
• Không phải làm mô hình cho có.
Mà là: Tổ chức dạy học theo hướng học sinh giải quyết vấn đề thực tiễn bằng kiến thức Khoa học – Công nghệ – Kĩ thuật – Toán.
⸻
2. Bài dạy STEM phải có cấu trúc rõ ràng
Tài liệu quy định rất rõ quy trình xây dựng bài dạy STEM (Chương 2)
1. Lựa chọn nội dung
2. Xác định vấn đề cần giải quyết
3. Xây dựng tiêu chí sản phẩm
4. Thiết kế tiến trình tổ chức dạy học
Và đặc biệt, với bài dạy STEM kĩ thuật, phải tổ chức thành 5 hoạt động chính:
1. Xác định vấn đề thiết kế
2. Nghiên cứu kiến thức nền – đề xuất giải pháp
3. Lựa chọn giải pháp
4. Chế tạo – thử nghiệm – đánh giá
5. Chia sẻ – điều chỉnh
Điều này cho thấy:
STEM không bắt đầu từ thiết bị.
STEM bắt đầu từ vấn đề.
3. STEM phải có sản phẩm – nhưng không phải “sản phẩm cho đẹp”
Tài liệu nhấn mạnh:
Bài dạy STEM cần có sản phẩm hữu hình như mô hình, dụng cụ, thiết bị…
Nhưng:
Sản phẩm không phải mục tiêu cuối cùng.
Sản phẩm chỉ là minh chứng cho quá trình tư duy.
Học sinh không chỉ làm ra “một cái gì đó”.
Các em phải:
• Hiểu vì sao chọn giải pháp đó
• So sánh các phương án
• Thử nghiệm – điều chỉnh
• Bảo vệ quan điểm của mình
Đây chính là năng lực giải quyết vấn đề – năng lực cốt lõi của Chương trình GDPT 2018.
4. Đánh giá STEM: Không theo khuôn mẫu
Theo hướng dẫn đánh giá bài dạy STEM
• Không chấm điểm theo “đẹp – xấu”
• Không theo khuôn mẫu cứng nhắc
• Mà dựa vào tiêu chí đã xác định từ đầu
Quan trọng hơn, Bộ yêu cầu:
- Phải đánh giá cả quá trình
- Phải có trao đổi, thảo luận, tranh luận
Nghĩa là:
STEM không thể dạy theo kiểu “thầy giảng – trò chép”.
5. Điều nhiều người đang hiểu sai
Hiện nay, ở không ít nơi, STEM đang bị hiểu theo 3 cách sai:
❌ Cứ có robot là STEM
❌ Cứ có kit lắp ghép là STEM
❌ Cứ làm mô hình là STEM
Nhưng theo tài liệu chính thức của Bộ:
STEM là quy trình thiết kế – thử nghiệm – điều chỉnh để giải quyết vấn đề thực tiễn.
Thiết bị chỉ là phương tiện.
6. Vậy nhà trường cần gì?
Từ tinh thần tài liệu, có thể thấy nhà trường cần:
• Khung bài dạy chuẩn theo quy trình 5 bước
• Học liệu hỗ trợ nghiên cứu kiến thức nền
• Thiết bị phù hợp với mục tiêu sản phẩm
• Bộ tiêu chí đánh giá rõ ràng
• Hướng dẫn tổ chức thảo luận – phản biện
Nếu chỉ có thiết bị, chưa đủ.
Nếu chỉ có giáo án, cũng chưa đủ.
STEM cần một hệ sinh thái đồng bộ.
⸻
7. STEM là cơ hội – nếu hiểu đúng
Giáo dục STEM không phải phong trào.
Nó là một phần chính thức trong định hướng triển khai CTGDPT 2018
Vấn đề không phải là “có làm STEM hay không”.
Vấn đề là:
Làm đúng bản chất hay chỉ làm hình thức?
STEM không phải là bộ thiết bị.
STEM là cách tổ chức tư duy.
Khi học sinh biết:
• Xác định vấn đề
• Đặt câu hỏi
• Đề xuất giải pháp
• Thử nghiệm – thất bại – điều chỉnh
• Bảo vệ quan điểm
Thì khi đó, giáo dục STEM mới thực sự có ý nghĩa.
Hãy click vào đây để tải tài liệu:
